Hakem değerlendirmesinin “nasıl” yürütüldüğü, bir derginin güvenilirliği kadar adaletini de belirler. Kör tutma modelleri arasındaki farkı bilmek, hem editörün hem yazarın beklentisini netleştirir.
Üç model
Tek-kör: hakem yazarı bilir, yazar hakemi bilmez. Yaygındır ama önyargı riski taşır. Çift-kör: iki taraf da anonimdir; adaleti artırır, ancak küçük alanlarda anonimlik korunamayabilir.
Açık hakemlik: taraflar birbirini bilir, bazen raporlar yayımlanır. Hesap verebilirliği artırır; karşılığında hakem bulmak zorlaşabilir.
Hangisi size uyar?
Küçük, uzmanlaşmış alanlarda çift-körün faydası sınırlıdır. Geniş alanlarda önyargıyı azaltmak için tercih edilir.
Şeffaflığı önceleyen ve tartışmayı görünür kılmak isteyen dergiler açık modele yönelir. Seçim, alanın kültürüne ve derginin değerlerine bağlıdır.
Süreci görünür kılmak
Model ne olursa olsun, karar gerekçeleri ve zaman çizelgesi izlenebilir olmalı. Tek platformda toplanan yazışma, hangi modelde olursa olsun süreci denetlenebilir kılar.
Şeffaflık bir “model seçimi” değil, bir alışkanlıktır: net kriterler, gerekçeli kararlar ve arşivlenen kayıtlar.
